आगामी फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा सहभागी हुन अहिले सम्म १ सय १६ राजनीतिक दल निर्वाचन आयोगमा दर्ता भएका छन्। दर्ता प्रक्रिया समाप्त भएपछि आयोगले दलहरूको सूचि सार्वजनिक गरेको छ। यससँगै निर्वाचन सम्बन्धी तयारीहरू तीव्र रूपमा अघि बढाइएका छन्।
आयोगमा दर्ता भएका १ सय ४३ राजनीतिक दलमध्ये १ सय १६ वटाले मात्र आगामी निर्वाचन प्रयोजनका लागि दल दर्ता गराएका छन्। बाँकी २७ दल भने आयोगमा दर्ता भएर पनि यस पटक निर्वाचनमा सहभागी हुन दर्ता नगराई बसेका छन्।
जेन–जी आन्दोलनपछि नयाँ दल दर्ताका लागि निवेदन दिएका ३७ दलमध्ये २५ दलले मात्र आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरी निर्वाचनमा सहभागी हुने तयारी पूरा गरेका छन्। बाँकी दलहरू विभिन्न कारण—जस्तै संगठनात्मक तयारी अभाव, कानुनी मापदण्ड पूरा गर्न नसक्नु वा आन्तरिक प्रक्रिया अधूरा हुनु—का कारण निर्वाचनमा नजाने भएका छन्।निर्वाचन आयोगका अनुसार दर्ता प्रक्रियामा सक्रिय सहभागिता देखाउने राजनीतिक दलहरूको संख्या यस वर्ष उल्लेखनीय छ। आयोगले दर्ता भएका दलहरूलाई तोकिएको समयभित्र उम्मेदवारी दर्ता, चिन्ह चयन, प्रचार–प्रसार तथा अन्य आवश्यक कानुनी प्रक्रिया पूरा गर्न आग्रह गरेको छ।
प्रतिनिधि सभा निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा राजनीतिक दलहरूको दर्ता अवस्थाले नेपालको राजनीतिक परिवेश कत्तिको गतिशील र परिवर्तनशील छ भन्ने कुरा स्पष्ट रूपमा देखाएको छ। निर्वाचन आयोगमा दर्ता भएका १ सय ४३ दलमध्ये १ सय १६ दलले मात्र निर्वाचन प्रयोजनका लागि दर्ता प्रक्रियालाई अन्तिम रूप दिएका छन्। यसले औपचारिक रूपमा दर्ता भएका दलहरूमध्ये करिब ८१ प्रतिशत दल मात्र सक्रिय रूपमा निर्वाचन प्रक्रियामा सहभागी हुन इच्छुक देखिएको संकेत गर्दछ।
२७ दल आयोगमा दर्ता भएकै भए पनि निर्वाचनका लागि दर्ता हुनबाट पछि हट्नुका पछाडि संगठनात्मक कमजोरी तथा सञ्जालको अभाव, निर्वाचन खर्च व्यवस्थापनमा चुनौती, उम्मेदवार छनोटमा एकमत नहुनु, राष्ट्रिय स्तरमा राजनीतिक प्रभाव निर्माण गर्न नसक्नु कारण हुनसक्छन् ।
यी कारणहरूले दलहरूको वास्तविक राजनीतिक निरन्तरता कत्तिको टिकाउ वा नभएको संकेत गर्छन्।
जेन–जी आन्दोलनपछि राजनीतिक क्षेत्र नयाँ दलहरूको उदयले थप सक्रिय बनेको थियो। नयाँ दृष्टिकोण, जनभावना र वैकल्पिक राजनीति समेट्ने उद्देश्यले ३७ नयाँ दलले दर्ताका लागि निवेदन दिएका थिए। तर, तीमध्ये २५ दल मात्र आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरी निर्वाचनमा सहभागी हुने अवस्थामा पुगेका छन्।यसले देखाउँछ कि नयाँ दलहरूमा उत्साह त उच्च छ, तर संगठन निर्माण, कानुनी प्रक्रिया पालना र स्थायी संरचना विकासमा चुनौती अझै ठूलो छ। दर्ता नपुगेका १२ दलले यी आधारभूत तयारीहरू पूरा गर्न नसकेको अनुमान गर्न सकिन्छ।
यी तथ्यहरूले १ सय १६ दलको सहभागिताले मत विखण्डन, स्थानीय स्तरमा प्रतिस्पर्धा, र वैकल्पिक विचारको उदयलाई मजबुत बनाउनेछ। दर्ता प्रक्रिया पूरा गर्न नसक्ने नयाँ दलहरूको संख्या उच्च हुनु, वैकल्पिक राजनीतिलाई जनस्तरमा बलियो ठाउँ बनाउन अझ समय लाग्ने सूचक हो।धेरै साना वा नवीन दल प्रक्रिया मै छाँटिनु पुराना दलहरूको प्रभाव घट्न नसकेको संकेत हो – निष्कर्ष निकाल्न सकिन्छ।
आगामी निर्वाचनलाई निष्पक्ष, पारदर्शी र विश्वसनीय बनाउन आयोगले आवश्यक प्राविधिक, मानवस्रोत तथा व्यवस्थापकीय तयारीहरूलाई तीव्र पारिरहेको जनाएको छ। राजनीतिक दलहरूको व्यापक सहभागिताले लोकतान्त्रिक अभ्यासलाई अझ मजबुत बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।
