राष्ट्र, राष्ट्रियता, धर्म संस्कृति तथा नागरिक बचाउ महाअभियानका संयोजक दुर्गा प्रसाईं लाई प्रहरीले आज बिहान पक्राउ गरेको छ । जिल्ला प्रहरी परिसर भक्तपुरको टोलीले भक्तपुरस्थित निवासबाटै उनलाई नियन्त्रणमा लिएको हो । पछिल्लो समय विभिन्न राजनीतिक र सामाजिक गतिविधिमा सक्रिय रहँदै आएका प्रसाईंको पुनः पक्राउले फेरि एकपटक राजनीतिक वृत्तमा तरंग सिर्जना गरेको छ ।
प्रसाईंको पारिवारिक स्रोतका अनुसार आज बिहान ६ बजेदेखि नै सादा पोशाक र वर्दीमा रहेका प्रहरी टोली उनको घर वरिपरि तैनाथ थियो । करिब पौने आठ बजेतिर प्रहरीले औपचारिक रूपमा पक्राउ पुर्जी थमाएर उनलाई नियन्त्रणमा लिएको परिवारले जनाएको छ । पक्राउ पुर्जीमा ‘सार्वजनिक शान्ति विरुद्धको मुद्दाको अनुसन्धानका लागि’ भन्ने व्यहोरा उल्लेख गरिएको छ ।
प्रहरीले भने अनुसन्धानको गोपनीयताको कारण विस्तृत विवरण सार्वजनिक गरेको छैन । जिल्ला प्रहरी परिसर भक्तपुर स्रोतका अनुसार सार्वजनिक शान्ति भंग हुन सक्ने आशंकासँग सम्बन्धित गतिविधिबारे अनुसन्धान अगाडि बढाइएको छ । प्रसाईंलाई हाल जिल्ला प्रहरी परिसर भक्तपुरमै राखिएको छ र आवश्यक अनुसन्धान प्रक्रिया अघि बढाइँदै छ ।
प्रसाईं पछिल्लो समय राष्ट्र, राष्ट्रियता, धर्म तथा संस्कृति संरक्षणको मुद्दा उठाउँदै विभिन्न कार्यक्रम र अभियानमा सक्रिय देखिँदै आएका थिए । उनले नेतृत्व गर्दै आएको अभियानले विभिन्न स्थानमा सभा, प्रदर्शन र विरोध कार्यक्रम आयोजना गर्दै आएको थियो । समर्थकहरूले उनलाई ‘राष्ट्रवादी आवाज’ का रूपमा प्रस्तुत गर्ने गरेका छन् भने आलोचकहरूले उनका अभिव्यक्तिहरूले सामाजिक सद्भावमा असर पार्ने खतरा औंल्याउने गरेका छन् ।
उनी यसअघि पनि पक्राउ परिसकेका थिए । गत ४ फागुनमा काठमाडौंमा पक्राउ परेका प्रसाईं १३ फागुनमा रिहा भएका थिए । त्यसबेला उनलाई गैरकानुनी रूपमा हिरासतमा राखिएको दाबी गर्दै उनकी श्रीमती उमा प्रसाईंले सर्वोच्च अदालतमा बन्दी प्रत्यक्षीकरणको रिट दायर गरेकी थिइन् । उक्त रिटमाथि सुनुवाइ गर्दै सर्वोच्च अदालत का न्यायाधीशद्वय मनोजकुमार शर्मा र मेघराज पोखरेल को इजलासले उनलाई थुनामुक्त गर्न आदेश दिएको थियो ।
सर्वोच्चको आदेशपछि रिहा भएका प्रसाईं पुनः पक्राउ परेपछि कानुनी र राजनीतिक दुवै कोणबाट बहस सुरु भएको छ । कानुन व्यवसायीहरूका अनुसार यदि पहिलेको मुद्दासँग सम्बन्धित अनुसन्धान प्रक्रिया पूरा नभएको हो भने पुनः अनुसन्धानका लागि पक्राउ गर्न सकिने व्यवस्था कानुनमा छ । तर, त्यस्तो अवस्थामा पक्राउको औचित्य र प्रक्रियागत पारदर्शिता महत्वपूर्ण हुने उनीहरूको भनाइ छ ।
मानवअधिकारकर्मीहरूले भने कुनै पनि व्यक्तिलाई पक्राउ गर्दा संविधान र कानुनले तोकेको प्रक्रियाको पूर्ण पालना हुनुपर्नेमा जोड दिएका छन् । पक्राउ पुर्जी, आरोपको स्पष्ट विवरण, कानुनी सहयोगको पहुँच तथा परिवारलाई जानकारी दिनु अनिवार्य प्रक्रिया भएको उनीहरूको भनाइ छ । यस प्रकरणमा पनि ती सबै प्रक्रिया पालना भएको/नभएको विषयमा चासो व्यक्त गरिएको छ ।
उता प्रसाईंका समर्थकहरूले सामाजिक सञ्जालमार्फत उनको पक्राउको विरोध जनाउन थालेका छन् । उनीहरूले राजनीतिक पूर्वाग्रहका आधारमा पटक–पटक दुःख दिने प्रयास भएको आरोप लगाएका छन् । केही स्थानमा विरोध प्रदर्शनको तयारीसमेत भइरहेको बुझिएको छ । यद्यपि, यसबारे आधिकारिक पुष्टि भने भइसकेको छैन ।
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार पछिल्लो समय सामाजिक तथा धार्मिक मुद्दालाई केन्द्रमा राखेर भइरहेका गतिविधिले राज्य संयन्त्रलाई संवेदनशील बनाएको छ । यस्ता गतिविधि शान्तिपूर्ण भएमा लोकतान्त्रिक अधिकारअन्तर्गत पर्न सक्छन्, तर यदि सार्वजनिक शान्ति भंग हुने अवस्था सिर्जना भएमा राज्यले हस्तक्षेप गर्न सक्ने प्रावधान पनि विद्यमान छ । त्यसैले यस घटनालाई कानुनी आधार, प्रमाण र प्रक्रियाका दृष्टिले मूल्यांकन गर्नुपर्ने उनीहरूको धारणा छ ।
यसैबीच, प्रसाईंमाथि लगाइएको ‘सार्वजनिक शान्ति विरुद्धको मुद्दा’ को प्रकृति, त्यससँग सम्बन्धित ठोस आरोप र प्रमाणबारे प्रहरी मौन रहँदा जिज्ञासा थपिएको छ । कानुनी प्रक्रियाअनुसार उनलाई निश्चित समयभित्र अदालतमा उपस्थित गराउनुपर्नेछ र त्यसपछि मात्रै हिरासत अवधि थप गर्ने वा अन्य निर्णय हुनेछ ।
समग्रमा, दुर्गा प्रसाईंको पुनः पक्राउले राजनीतिक वृत्त, कानुनी समुदाय र नागरिक समाजमा बहसको नयाँ श्रृंखला सुरु गरेको छ । एकातर्फ राज्यले सार्वजनिक शान्ति कायम राख्ने दायित्व निर्वाह गरिरहेको दाबी छ भने अर्कोतर्फ व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको प्रश्न उठाइएको छ । आगामी दिनमा अदालतको आदेश, अनुसन्धानको निष्कर्ष र सम्बन्धित पक्षहरूको धारणा सार्वजनिक भएपछि मात्र यस प्रकरणको वास्तविक चित्र स्पष्ट हुने अपेक्षा गरिएको छ । सभार ।
