तराईका जंगलहरूबाट वर्षौंदेखि हुँदै आएको अवैध काठ तस्करी सशस्त्र प्रहरीले ठूलो परिमाणमा काठसहित एक ट्याक्टर नियन्त्रणमा लिएपछि संगठित तस्करी नेटवर्क सक्रिय रहेको आशंका थप बलियो बनेको देखिन्छ । सर्लाही
जिल्लाको विष्णु गाउँपालिका–२, नदियापकडीस्थित सीमा क्षेत्रमा मंगलबार राति भएको उक्त अपरेसनले अवैध काठ कारोबारको गम्भीर रूप उजागर गरेको जनाइएको छ । सशस्त्र प्रहरी बलको बिओपी बाराबाट सशस्त्र प्रहरी नायब निरीक्षक टक बहादुर थापाको कमाण्डमा खटिएको पाँच सदस्यीय टोलीले विशेष सूचनाका आधारमा चेकजाँच गर्ने क्रममा काठ बरामद गरेको सशस्त्रले जनाएको छ ।
सशस्त्र प्रहरीका अनुसार ज १ त २९४९ नम्बरको ट्याक्टर गोडैता क्षेत्रबाट फुलपरासीतर्फ जाँदै गरेको रातको करिब ८ बजेतिर शंकास्पद गतिविधि देखिएपछि टोलीले ट्याक्टर रोकेर जाँच गर्दा ठूलो परिमाणमा काठ फेला परेको हो,
ट्याक्टरमा लोड गरिएको १३६ क्युबिक फिट सिमल र गुलर जातको गोलिया काठ बिना अनुमति ओसारपसार भइरहेको पुष्टि भएको प्रहरीले जनाएको छ। प्रारम्भिक अनुसन्धानले उक्त काठ वन क्षेत्रबाट अवैध रूपमा कटान गरी बिक्रीका लागि लैजाँदै गरिएको संकेत गरेको छ।
बरामद काठको मूल्य ६८ हजार ३३० रुपैयाँ रहेको अनुमान गरिएको छ भने प्रयोग गरिएको ट्याक्टरको मूल्य करिब १० लाख रुपैयाँ आँकलन गरिएको छ। यसरी काठ र सवारीसाधनसहित कुल १० लाख ६८ हजार ३३० रुपैयाँ बराबरको सामान नियन्त्रणमा लिइएको सशस्त्र प्रहरीले जनाएको छ।
प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको काठ तथा ट्याक्टरलाई आवश्यक कानुनी कारबाहीका लागि बुधबार डिभिजन वन कार्यालय लालबन्दी, सर्लाहीमा बुझाइएको जनाएको छ।
स्थानीय स्रोतहरूका अनुसार सर्लाही र आसपासका जिल्लाहरूमा काठ तस्करी लामो समयदेखि हुँदै आएको छ। विशेष गरी सीमावर्ती क्षेत्रहरूमा रातको समयमा काठ ओसारपसार गर्ने प्रवृत्ति बढ्दो छ। यस कार्यमा स्थानीय बिचौलिया, तस्कर समूह र कहिलेकाहीँ प्रभावशाली व्यक्तिहरूको समेत संलग्नता रहने गरेको आरोप लाग्दै आएको छ।प्रहरी स्रोत भन्छ, “यो एउटा सामान्य घटना मात्र होइन। यसले ठूलो नेटवर्क सक्रिय रहेको संकेत गर्छ। एक-दुई जनाले मात्र यति ठूलो परिमाणमा काठ ओसारपसार गर्न सक्दैनन्।”
वन विनाशको चिन्ता
अवैध काठ तस्करीले वातावरणीय सन्तुलनमा गम्भीर असर पारिरहेको विज्ञहरू बताउँछन्। सिमल र गुलरजस्ता रुखहरू स्थानीय जैविक विविधताको महत्वपूर्ण हिस्सा हुन्। यस्ता रुखको अनियन्त्रित कटानले भू-क्षय, बाढीको जोखिम र वन्यजन्तुको आवास नष्ट हुने खतरा बढाउँछ।वन कार्यालयका एक अधिकारीका अनुसार, “अवैध कटान रोक्न निरन्तर प्रयास भइरहेको छ। तर सीमित स्रोत र जनशक्तिका कारण चुनौती कायम छ।”
सर्लाहीमा वन संरक्षण र तस्करी नियन्त्रण दुबै चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको छ। एकातिर गरिबी र बेरोजगारीका कारण स्थानीयहरू तस्करीमा संलग्न हुने गरेका छन् भने अर्कोतर्फ सीमावर्ती खुला क्षेत्रले निगरानी कठिन बनाएको छ।प्रहरी र वन कार्यालयबीच समन्वय बढाएर यस्ता गतिविधि नियन्त्रण गर्ने प्रयास भइरहेको भए पनि तस्करहरूले नयाँ-नयाँ तरिका अपनाउने गरेका छन्।
प्रहरीले घटनामा संलग्न व्यक्तिहरूको खोजी तीव्र बनाएको जनाएको छ। ट्याक्टर चालक फरार रहेको र उसको पहिचान गर्ने काम भइरहेको छ। साथै, काठको स्रोत पत्ता लगाउन समेत अनुसन्धान अघि बढाइएको छ।यस घटनाले फेरि एकपटक सर्लाहीमा अवैध काठ तस्करीको गम्भीरता उजागर गरेको छ। यदि समयमै प्रभावकारी नियन्त्रण नभए वन सम्पदामा ठूलो क्षति पुग्ने मात्र होइन, यसले कानुनी शासन र वातावरणीय सन्तुलनमा समेत नकारात्मक असर पार्ने देखिन्छ।
सशस्त्र प्रहरीको यो अपरेसनले एउटा ठूलो समस्याको सानो झलक मात्र देखाएको छ। सर्लाहीमा अवैध काठ तस्करी रोक्न कडा निगरानी, प्रभावकारी कानुनी कारबाही र स्थानीय स्तरमा जनचेतना अभिवृद्धि अपरिहार्य देखिन्छ। अन्यथा, रातको अँध्यारोमा वन सम्पदा लुटिने क्रम यथावत् रहने निश्चित छ।
